Wat is de impact van de coronacrisis op mensen met psychiatrische klachten?

, door Marte van Santen
foto: Shutterstock

​De coronacrisis treft mensen met psychiatrische klachten hard. Psychiaters Robert Schoevers en Wim Veling onderzoeken de gevolgen voor hun klachten en hun welzijn.

Stel je voor. Je worstelt met somberheid, angsten of dwangmatige gedachten. Of je hebt last van wanen en hallucinaties. Je bent daarvoor in behandeling. En dan is daar opeens de coronacrisis. Die zorgt er misschien voor dat je vaste dagindeling verandert. Dat je minder sociale contacten en steun hebt. Dat je — nog — meer gaat piekeren. Dat je ineens moet beeldbellen in plaats van persoonlijk met je behandelaar te praten. Dat je de precaire grip op je leven verder verliest.

Het is wat veel psychiatrische patiënten de afgelopen periode is overkomen. De coronacrisis hakt er bij hen flink in, misschien wel meer dan bij anderen.

"Wat dat in algemene zin voor effect heeft op hun welzijn en functioneren, weten we nog niet goed", zegt psychiater Robert Schoevers, hoofd van het Universitair Centrum Psychiatrie van het UMCG. "Wat we van individuele patiënten terug horen, is in ieder geval dat veel van hen het zwaar vinden."

Meer inzicht nodig

Wat de concrete gevolgen voor een patiënt zijn, hangt volgens hem af van de aandoening en zijn of haar persoonlijke omstandigheden. Voor de één is het immers extra stressvol om de hele dag thuis te zitten, de ander gedijt juist bij minder prikkels. Maar dat de crisis gemiddeld genomen tot méér klachten leidt, staat volgens hem zo goed als vast. Vooral groepen die niet flexibel genoeg zijn om zich aan de nieuwe werkelijkheid aan te passen of die in stilte vereenzamen, lopen volgens hem extra risico.

"Om de juiste mensen de juiste — extra — hulp te kunnen bieden, hebben we meer inzicht nodig", zegt Schoevers. "Daarom zijn onderzoekers van verschillende psychiatrie-afdelingen in het UMCG in april meteen begonnen met studies naar de corona-effecten. Daarvoor gebruiken we bijvoorbeeld het langlopende bevolkingsonderzoek Lifelines.

Sinds 2008 vullen bijna 170.000 Noord-Nederlanders enquêtes invullen over gezondheid en welzijn. Die ontvangen nu extra vragenlijsten over onder andere gevoelens van angst, somberheid en eenzaamheid als gevolg van corona. We informeren ook hoe ze hiermee omgaan, wat hen helpt. Omdat we de deelnemers uit dit onderzoek al heel lang volgen, kunnen de verzamelde informatie met eerdere kennis combineren. En zo hopelijk meer leren over welke mensen in een onverwachte situatie extra risico lopen om — meer — psychische klachten te ontwikkelen."

In een ander onderzoek, de Nederlandse Studie naar Depressie en Angst, kijkt Schoevers samen met collega’s naar wat de coronacrisis doet, specifiek bij mensen met al bekende psychiatrische problemen.

"Aan hen kunnen we gerichtere vragen stellen. En zo meer de diepte ingaan. Tot slot doen we, samen met het landelijke patiëntenplatform MIND, ook nog een studie onder onze eigen patiënten in het UMCG."

In sommige onderzoeken zijn ter aanvulling vragen opgenomen over de ervaringen met hulpverlening in crisistijd. Zodat behandelaren kunnen leren wat ze nu, maar ook bij een volgende crisis, anders en beter kunnen doen voor hun patiënten. "Van alledrie de onderzoeken maken we regelmatig een tussenstand op", besluit Schoevers. "Op die manier kunnen we de resultaten zo snel mogelijk in de praktijk toepassen. Aan het eind van de zomer hopen we de eerste uitkomsten te hebben."

Dagboekmetingen

Ook Schoevers' collega, psychiater Wim Veling, doet onderzoek naar de gevolgen van de coronacrisis voor psychiatrisch patiënten. Hij is gespecialiseerd in de behandeling van mensen met psychotische klachten.

"Onze zorg was dat we patiënten uit beeld zouden verliezen", zegt hij. "Vooral omdat we nu minder en andersoortig contact met ze hebben. We zijn dus gaan nadenken: hoe kunnen we toch in de gaten blijven houden hoe het met ze is? En op tijd signaleren als het fout gaat? Zo kwamen we op het idee om met dagboekmetingen te gaan werken."

Een dagboekmeting is een beproefde onderzoeksmethode, waarbij een patiënt gedurende een bepaalde periode op zijn mobiel een paar keer per dag een kort vragenlijstje invult.

"We informeren bijvoorbeeld naar stemming en klachten, maar ook naar activiteiten die iemand onderneemt en hoeveel sociale contacten hij heeft", vertelt promovenda Fionneke Bos, die het corona-onderzoek coördineert.

"Het leuke is dat je op basis van die gegevens al snel patronen kunt herkennen. Over wat iemand op een dag doet en hoe hij zich daarbij voelt. Die gegevens koppelen we op verschillende manieren terug. Bijvoorbeeld visueel, in een diagram."

Die informatie is volgens Veling nuttig voor behandelaren, maar zeker óók voor patiënten. "Ineens zien ze de relatie tussen bijvoorbeeld minder structuur en meer gepieker. Of hoe hun stemming op verschillende tijden op de dag fluctueert. Zo'n besef kan vervolgens een goed aanknopingspunt zijn voor een behandelgesprek."

In april zijn de onderzoekers begonnen met de dagboekmeting te gebruiken voor psychosepatiënten van het UMCG. Nu breiden ze het project uit naar mensen met andersoortige psychiatrische klachten. "Deelnemers doen minimaal vier weken mee", zegt Bos. "Op die manier kunnen we op den duur op groepsniveau in kaart brengen wat de coronacrisis met patiënten doet, en of in dat de loop van de tijd nog verandert."

Ondertussen hebben patiënten en behandelaren direct al baat bij de meetmethode. Veling: "Dagboekmetingen helpen ons als zorgverleners om nóg meer maatwerk te leveren. Want wat voor de ene patiënt werkt, helpt bij de andere soms niet. Hoe meer inzicht we in onze patiënten hebben, hoe gerichter we ze kunnen helpen. Vandaar dat ik hoop dat behandelaren de dagboekmetingen ook na de coronacrisis blijven gebruiken."

Virtuele ontspanning
Psychiater Wim Veling doet ook onderzoek naar VRelax, een wetenschappelijk gevalideerd ontspanningsprogramma, dat mensen met onder andere stress-, pijn- en burn-outklachten helpt om die te verminderen. Dit gebeurt met behulp van virtual reality.

Gebruikers verkennen met een VR-bril op vanuit een luie stoel rustgevende natuur. Zo maken ze op een virtuele boswandeling, zwemmen ze met dolfijnen of kijken ze naar een heldere sterrenhemel.

Het programma is speciaal ontwikkeld voor mensen voor wie ontspannen niet altijd makkelijk is. Dat geldt in deze tijd zeker ook voor IC-verpleegkundigen, die te maken hebben met een extra hoge werkdruk. Voor hen heeft het UMCG VR-brillen met VRelax beschikbaar gesteld, zodat ze regelmatig een mentale time-out kunnen nemen.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.