Wat is de rol van de genen bij een corona-infectie?

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra

​Waarom wordt de een ernstig ziek van het coronavirus en ontwikkelt de ander juist milde klachten? “We vermoeden dat dit voor een deel bepaald wordt door je genen”, zegt Lude Franke, hoogleraar functional genomics bij het UMCG. Franke leidt een grootschalig Lifelines onderzoek naar de risicofactoren van het coronavirus.

Het is halverwege maart, Nederland is net de lockdown in gegaan. Op de IC’s worden niet alleen ouderen opgenomen met corona; jonge, relatief gezonde mensen liggen er ook aan de beademing. Dat gegeven houdt Lude Franke dagelijks bezig: hoe kan het dat het coronavirus er ook bij jonge mensen zo hard kan inhakken?

Op de fiets naar de supermarkt schiet de geneticus een gedachte te binnen: spelen erfelijke factoren misschien een rol? Zou je plekken in het DNA kunnen aanwijzen die bepalen of je wel of geen ernstige coronaklachten ontwikkelt? 

DNA-informatie 

“Het toeval wilde dat we net klaar waren met een project waarbij we heel veel DNA-informatie hadden verzameld binnen Lifelines, de grootschalige biobank waaraan 167.000 noorderlingen deelnemen”, vertelt Franke.

“Stel nou, dacht ik, dat we de Lifelines-deelnemers van wie we DNA-gegevens hebben, vragen of ze coronaverschijnselen hebben of hebben gehad. Hun antwoorden gekoppeld aan de data in Lifelines helpen ons misschien om de risicofactoren op te sporen die ervoor kunnen zorgen dat mensen ernstig ziek worden van een corona-infectie.

Samen met Lifelines en onderzoeksgroepen van het UMCG, de RUG en de Aletta Jacobs School of Public Health stellen Franke en zijn team een zeer uitgebreide vragenlijst op. Na een week is de vragenlijst klaar, weer een week later gaat ie de deur uit.

“Aanvankelijk stonden er alleen vragen op de lijst over lichamelijke klachten zoals keelpijn, pijn op de borst en koorts”, zegt Franke. “Vanuit andere onderzoeksgroepen kregen we de suggestie om deelnemers ook te vragen naar hoe ze zich mentaal voelen. Een heel waardevolle aanvulling. Trouwens, mochten mensen nog bepaalde vragen missen, dan mogen ze die altijd bij ons melden.”

Coronabarometer

Elke week vullen de deelnemers een vragenlijst in. Dat heeft al een schat aan informatie opgeleverd die gedeeld wordt op de site coronabarometer.nl. Deze website geeft inzicht in de impact van de coronacrisis op Noord-Nederland op het gebied van mentale en fysieke gezondheid, leefstijl, sociaal leven en economie.

“Wat ons opviel, is dat de eerste weken ruim een kwart van de alleenstaanden onder de 30 jaar aangeeft zich vaak alleen te voelen”, zegt Franke. “Vóór de coronacrisis was dit maar een fractie van deze groep. In eerste instantie ben je geneigd om bij eenzaamheid te denken aan 65-plussers. Uit dit onderzoek blijkt dat ook jongeren de muren op zich af zien komen, dat ze het gevoel hebben nergens naartoe te kunnen.”

Tikje omhoog of omlaag

Of de kans dat iemand ernstig ziek wordt door een corona-infectie erfelijk bepaald is, daar kan Franke voorlopig nog geen uitspraken over doen: “We verwachten niet dat het DNA van mensen die ernstig ziek worden van corona op één bepaald chromosoom sterk verschilt van mensen die uiteindelijk niet ziek zijn geworden. Misschien is het eerder een samenspel van heel veel verschillende plekken op heel veel verschillende chromosomen die er samen voor zorgen dat de kans een tikje omhoog of een tikje omlaag gaat. We moeten dus heel veel mensen bestuderen om hier iets over te kunnen zeggen wat raak is.”

Dat is ook de reden waarom het onderzoek internationaal is gegaan. Zo’n 700 genetici van onderzoeksgroepen uit een aantal landen, waaronder Finland en het Verenigd Koninkrijk, hebben zich hierbij aangesloten. De eerste genetische analyses worden inmiddels uitgevoerd. Franke: “Heel spannend wat daar uitkomt en of we daarmee al enig zicht krijgen op antwoorden.”

Anti-viraal geneesmiddel

Tegelijkertijd tempert hij te grote verwachtingen: “We kunnen op korte termijn geen voorspellingen doen over wie wel en wie geen ernstige coronaklachten ontwikkelt. Maar als we eenmaal die afwijkende plekken kennen in het DNA, dan kunnen we gaan nadenken over wat die plekken precies doen. Welke genen liggen er in de buurt? Welke biologische processen worden verstoord?

“Onze hoop is dat we met die informatie de farmaceutische industrie kunnen helpen bij het ontwikkelen van een goed anti-viraal geneesmiddel. Of misschien zijn er bestaande medicijnen die ingrijpen op deze verstoorde processen die we kunnen testen bij ernstig zieke coronapatiënten.”

“We hebben dit project in een heel kort tijdsbestek opgepakt, het is allemaal waanzinnig snel gegaan”, zegt Franke. “Iedereen vond het mooi om eraan mee te werken. Op dit soort momenten laat een biobank als Lifelines ook direct zijn waarde zien: misschien vinden we risicofactoren die een rol spelen en waar we nu nog geen weet van hebben.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.