Wat is een psychose?

, door Maaike Muller
foto: Shutterstock

Wat maakt dat iemand ervan overtuigd kan zijn dat hij Napoleon is, of dat zijn buren niets anders doen dan hem in de gaten houden? Dat wil KennisInZicht-lezer Kar​in Peters weten. Met andere woorden: wat is dat precies, een psychose? En kun je ervan genezen?

Iemand zien of horen terwijl er niemand is of gas ruiken als er niets aan de hand is. Hallucineren is een van de symptomen van een psychose. “Iemand die psychotisch is, verliest het contact met de werkelijkheid”, vertelt UMCG-psychiater Richard Bruggeman. Overigens heeft niet iedereen die stemmen hoort een psychose, benadrukt hij. Dat is maar goed ook, want 15 procent van de mensen hoort wel eens stemmen.

“Wie psychotisch is, heeft naast hallucinaties ook wanen. Dat zijn gedachten die niet kloppen, maar degene die ze heeft is er meer dan honderd procent van overtuigd en niet van de gedachte af te brengen.”

Zo kan iemand ervan overtuigd zijn door de geheime dienst in de gaten te worden gehouden of dat het eten vergiftigd is. “Als iemand de waan heeft dat zijn hersenen niet werken, kunnen we een hersenscan laten zien om te bewijzen dat het wel werkt. Maar diegene zal het niet geloven”, legt Bruggeman uit. “Verder horen bij een psychose ook cognitieve problemen. Iemand kan zich bijvoorbeeld moeilijk concentreren en wordt verward.”

​​Erfelijke kwetsbaarheid

Psychoses worden veroorzaakt door een complex spel van verschillende risicofactoren, vertelt Bruggeman. In de genen kan een kwetsbaarheid voor psychoses vastgelegd liggen. Verder zijn onder meer stress, trauma in het verleden en cannabisgebruik belangrijke risicofactoren.

Bruggeman: “Bij iemand met een erfelijke kwetsbaarheid kan een grote verandering, zoals een verhuizing, er bijvoorbeeld voor zorgen dat wanen en hallucinaties langzaam de kop op steken. Maar uit onderzoek onder familieleden van patiënten met psychoses weten we dat lang niet iedereen met erfelijke aanleg een psychose krijgt.”

Is een psychose de opmaat voor een leven vol psychotische klachten? Nee, zegt Bruggeman. Van degenen die voor het eerst een psychose hebben, krijgt eenderde er nooit weer een. Eenderde krijgt vaker een psychose en het laatste derde deel heeft in meer of mindere mate langdurig psychotische klachten. “Als iemand langer dan een half jaar ernstige klachten heeft, noemen we dat schizofrenie.”

Verder zijn antipsychotische medicijnen effectief. “Maar ze hebben vervelende bijwerkingen”, vertelt Bruggeman. “Het gevoel vlakt af, mensen worden dikker en het libido kan afnemen. Het is een hele kunst om te zorgen dat mensen deze medicijnen blijven nemen.” Naast medicijnen bestaat de behandeling uit cognitieve gedragstherapie om de gedachten beter te kunnen controleren. “En we proberen met het behandelteam ervoor te zorgen dat het sociale leven zoveel mogelijk overeind blijft. Dat laatste is misschien nog wel het belangrijkste.”

​Na de psychose

Bruggeman en zijn collega’s doen onderzoek om de meest invaliderende symptomen beter te behandelen. “De periode ná de psychose is voor veel patiënten erg zwaar. De wanen en hallucinaties zijn dan weg, maar mensen hebben weinig energie, minder vermogen om plezier te hebben en denken trager”, vertelt Bruggeman. “Deze symptomen zijn moeilijk te behandelen. We werken mee in een internationale studie naar het effect van een nieuw medicijn. Verder onderzoeken we of het helpt de hersenactiviteit te beïnvloeden met een magnetisch veld, zogenoemde transcraniële magnetische stimulatie.”

​Verder wil hij de aandoening beter begrijpen. Onder meer door jaarlijks iedereen te onderzoeken die in Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel een psychose heeft gehad. “We kijken in dit Phamous-project hoe het met ze gaat. Zo willen we onder meer ontrafelen wat maakt dat de een klachtenvrij blijft en de ander weer een psychose krijgt.”

Om te zien of psychoses zelfs te voorkomen zijn, worden in diezelfde provincies mensen gevolgd die zich melden met psychotische klachten bij huisarts of GGD. Zij hebben nog geen psychose. “Door een groep cognitieve gedragstherapie te geven en een andere groep niet, willen we ontdekken of dat middel de ontwikkeling van een psychose kan voorkomen.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.