Wat is eigenlijk weerstand?

, door Rene Fransen
foto: Henk Veenstra

​Ouderen hebben minder weerstand tegen het nieuwe coronavirus, net als jongere mensen met een minder goede gezondheid, bijvoorbeeld door hartproblemen. Maar wat is die weerstand precies, en waarom kan het virus bij sommige mensen zelfs dodelijk zijn? Internist-infectioloog Douwe Postma legt het uit.

Postma houdt zich in het UMCG bezig met de behandeling van patiënten met een chronische infectie, zoals HIV en hepatitis, of complexe infecties. Daarnaast denkt hij mee als mensen op andere afdelingen van het ziekenhuis een infectie oplopen. 

“Ons lichaam heeft verschillende systemen om te voorkomen dat we ziek worden van micro-organismen zoals bacteriën en virussen”, vertelt hij.

De huid als kasteelmuur

​De eerste verdedigingslinie is onze huid, die als een kasteelmuur de ziekmakers tegenhoudt. Maar in die muur zitten gaten, zoals onze mond en neus. Hier vangen slijmvliezen micro-organismen op. 

“Kleine trilhaartjes duwen de slijmlaag voortdurend naar buiten, zodat indringers worden afgevoerd”, legt Postma uit. Toch komt er soms een indringer door deze verdediging heen. Dan is het tijd voor de hulptroepen, het immuunsysteem.

​“Dit afweersysteem bestaat uit twee delen: een aangeboren afweer die snel reageert, en een adaptieve afweer, die heel gericht de indringer herkent en aanpakt.” De afweer bestaat uit witte bloedcellen en allerlei signaalstoffen die cellen uitscheiden, bijvoorbeeld om hulptroepen te mobiliseren. ​

Witte bloedcellen

In de eerst fase zullen bepaalde witte bloedcellen de cellen die door de infectie beschadigd zijn aanvallen en opruimen. Daarbij ontstaat een ontsteking, die er voor zorgt dat de bloedvaten ter plekke gemakkelijker witte bloedcellen doorlaten. 

Na ongeveer een week komt er een tweede systeem in actie. “Dit systeem heeft inmiddels geleerd de indringer te herkennen en valt gericht geïnfecteerde cellen aan.”

Andere cellen gaan dan antistoffen aanmaken die in het bloed terechtkomen. De antistoffen binden aan de indringers, die daardoor minder gemakkelijk gezonde cellen kunnen binnendringen. Ook zetten de gebonden antistoffen de witte bloedcellen aan om geïnfecteerde cellen te doden en op te ruimen. De cellen die antistoffen produceren blijven ook na de infectie aanwezig en liggen klaar voor als dezelfde indringer nog een keer langskomt.

Trager afweersysteem

Wanneer de afweer goed werkt, blijven de gevolgen van een infectie beperkt: de indringer wordt al snel opgeruimd. Deels heeft dat te maken met de effectiviteit van de afweerreactie. Niet iedereen heeft dezelfde weerstand tegen infecties. “Naar mate je ouder wordt, gaat het afweersysteem een beetje trager werken”, legt Postma uit.

Ook andere factoren verminderen de weerstand: “Overgewicht heeft bijvoorbeeld nadelige effecten, net als roken.”

Maar is het ook mogelijk je afweer te versterken? “Daar zijn eigenlijk maar weinig specifieke mogelijkheden voor”, erkent Postma. Gezond eten en voldoende bewegen helpen wel. Je krijgt dan voldoende vitamines en mineralen binnen en wie fit is heeft vaak minder last van infecties, al is niet helemaal duidelijk hoe dat komt. Stoppen met roken en afvallen helpen ook, maar het is allebei niet eenvoudig. “Het beheersen van overgewicht heb je maar deels in eigen hand.”

Vaccinatie

Vaccinaties helpen ook. “Een vaccin activeert het afweersysteem. Dat helpt niet alleen tegen de ziekte waar de vaccinatie voor bedoeld is, maar ook voor andere soorten infecties.” Daarom testen enkele Nederlandse ziekenhuizen nu of een oud vaccin tegen tuberculose, het BCG-vaccin, ook bescherming biedt tegen het coronavirus.

En dan zijn er nog genetische factoren. Daar kun je zelf niets aan doen, sommige mensen zijn nu eenmaal meer of minder vatbaar voor bepaalde infecties dan andere. Wat we wel kunnen doen is thuisblijven: dat vermindert de kans om een infectie op te lopen. “Alleen is die methode maar beperkt houdbaar. Je kunt niet altijd in isolatie blijven leven.”

De reactie van het immuunsysteem kan de lichaamstemperatuur doen stijgen: koorts. “Dit is in principe nuttig, omdat bij een hogere temperatuur virussen en bacteriën minder goed gedijen. Maar soms loopt een reactie uit de hand”, legt Postma uit. En dat is juist wat lijkt te gebeuren bij sommige patiënten die met het nieuwe coronavirus zijn besmet: “De ernstige schade in de longen ontstaat niet door het virus, maar door de afweerreactie er tegen.”

Maatregelen UMCG
Meer weten over hoe het UMCG omgaat met het coronavirus? Op deze pagina vind je alle informatie.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.