Wat kan het UMCG leren van de gezondheid van zeehonden?

, door Marjolein te Winkel
foto: Henk Veenstra

Dierenarts Ana Rubio-Garcia van Zeehondencentrum Pieterburen doet promotieonderzoek naar antibioticaresistentie bij zeehonden. Adjunct hoogleraar medische microbiologie John Rossen van het UMCG is een van haar begeleiders. Wat kan het UMCG leren van de gezondheid van zeehonden?

Zo’n honderd jaar geleden kon een longontsteking, een ontstoken wond of een andere bacteriële infectie dodelijk zijn. Met de ontdekking van antibiotica kunnen de meeste infecties goed behandeld worden, want antibiotica doden bacteriën die infecties kunnen veroorzaken.

Maar bacteriën zijn slimmeriken: ze kunnen zich heel snel vermenigvuldigen en aanpassen, zodat ze ongevoelig worden voor een antibioticum. Zo’n ongevoelige bacterie overleeft bij toediening van dat antibioticum en zie hier: de antibioticaresistente bacterie.

Nou wordt niet iedereen meteen ziek van een bacterie. Maar voor kwetsbare mensen kunnen sommige bacteriën heel gevaarlijk zijn. In het UMCG zijn veel kwetsbare patiënten – mensen die heel ziek zijn, die verzwakt zijn door chemotherapie of andere medicatie, of die één of meerdere chronische ziektes hebben. Voor deze mensen kan een infectie met een bacterie die ongevoelig is voor antibiotica levensgevaarlijk zijn.

Kippenvlees en taugé

Onderzoekers van het UMCG doen onderzoek naar resistente bacteriën en naar het voorkomen van verspreiding van deze bacteriën. “Een bacteriële infectie ontstaat niet zo maar, die bacterie komt ergens vandaan”, zegt UMCG-onderzoeker John Rossen van de afdeling medische microbiologie en infectiepreventie.

“Dat kan van andere mensen zijn, of uit besmet voedsel – van kippenvlees bijvoorbeeld, of denk aan de zomer van 2011, toen mensen ziek werden van de met de EHEC-bacterie besmette taugé. Maar mensen kunnen ook bacteriën binnenkrijgen uit de omgeving, bijvoorbeeld na een middagje knuffelen met dieren op een kinderboerderij, of mogelijk na een duik in een meer of de zee.”

Mensen en dieren delen de omgeving, en dus is de gezondheid van dieren van belang voor de gezondheid van mensen – en andersom. “Alles hangt met elkaar samen en alles hoort bij elkaar: mensen, dieren en milieu. Als we mensen willen beschermen tegen infecties door resistente bacteriën, moet je verder kijken dan alleen de zorg voor mensen”, zegt Rossen.

Microbioom van de zeehond

Daarom werkt het UMCG samen met Zeehondencentrum Pieterburen, met dierenarts Ana Rubio-Garcia, hoofd van de veterinaire afdeling van het centrum. Zij nam de afgelopen jaren bij 250 zeehonden die in het centrum werden opgevangen poepsamples af en bracht het microbioom van de dieren in kaart: de samenstelling van de bacteriën die in de darmen van zeehonden leven.

“Een zeehond die terecht komt in Zeehondencentrum Pieterburen wordt onderzocht op infecties en, alleen als dat nodig is, behandeld met antibiotica”, vertelt ze. “Als het dier is opgeknapt, zetten we het weer in zee uit. Maar wat doet het toedienen van antibiotica met een dier? Krijgen zeehonden, net als mensen, te maken met bacteriën die ongevoelig zijn voor antibiotica? Dat onderzoek ik.”

Van mens naar dier

Rubio-Garcia doet promotieonderzoek aan de Universiteit Utrecht, maar wordt ook begeleid door UMCG-onderzoekers van de afdeling medische microbiologie en infectiepreventie. Rossen is een van haar begeleiders.

Haar onderzoek laat zien dat zeehonden dezelfde antibioticaresistente bacteriën dragen als mensen. Zelfs heel jonge zeehonden, ontdekte ze, hebben al resistente bacteriën in zich. “Het is onwaarschijnlijk dat die ontstaan in zeehonden, ze moeten komen van contact met water”, zegt ze. “Van andere dieren, of van mensen. Ook kunnen resten van antibiotica in de Waddenzee terecht komen en daar krijgen zeehonden weer mee te maken.”

Rossen: “We weten dat bacteriën zich kunnen verplaatsen van dier naar mensen. Bacteriën weten niet eens of ze zich in de darm van een mens of van een dier bevinden. Mens en dier zijn helemaal niet zo verschillend.”

Rubio-Garcia beaamt dat: “Mens en zeehond bijvoorbeeld, hebben duidelijke overeenkomsten: Het zijn beide zoogdieren, hun spijsverteringskanalen hebben duidelijke overeenkomsten: beide hebben één maag, een dunne darm, een dikke darm. Natuurlijk zijn er ook verschillen: een zeehond is een vleeseter, de mens een alleseter. En de omgeving van de zeehond is natuurlijk anders, maar de mensen maken wel deel uit van de leefomgeving van de zeehond.”

Op zoek naar paralellen

Hoewel Rubio-Garcia wel antibioticaresistente bacteriën vond in de zeehonden, blijkt uit haar onderzoek dat zeehonden die in het centrum zijn behandeld met antibiotica, hier snel van herstellen. “Tijdens een verblijf in Pieterburen verandert het microbioom van een zeehond als we hem antibiotica geven. Als we daarmee stoppen, krijgen ze heel snel weer hetzelfde microbioom als niet-behandelde zeehonden.”

Bij mensen duurt het vaak langer voor het microbioom weer gezond is na een antibioticakuur, weet Rossen. “Antibiotica doodt niet alleen de ziekmakende bacteriën, maar ook gezonde bacteriën die in de darm leven, en die belangrijk zijn voor de gezondheid. Het is interessant om te onderzoeken waarom dit bij zeehonden zo snel gaat, en of er paralellen zijn te vinden met mensen.”

Om ervoor te zorgen dat bacteriën niet allemaal ongevoelig worden voor antibiotica, is het belangrijk om voorzichtig om te gaan met het toedienen van deze medicatie. Niet alleen bij patiënten in een ziekenhuis, ook aan dieren. In Pieterburen is het gebruik van antibiotica de laatste jaren sterk afgenomen, vertelt Rubio-Garcia. “Vroeger kregen alle zeehonden die in ons centrum kwamen antibiotica toegediend, uit voorzorg. Dat gebeurt niet meer.”

Ook in andere sectoren dringt de noodzaak om voorzichtig om te gaan met antibiotica door. En dat is belangrijk, zegt Rossen. “Om mensen te beschermen tegen infecties door resistente bacteriën, moeten we verder kijken dan alleen het ziekenhuis. We leven in een gemeenschappelijke en voor ziekteverwekkers grenzeloze wereld, dus moeten we zelf ook over grenzen kijken.”

 

Het UMCG is leadpartner van het EurHealth-1Health project, Euregional Prevention Against Antibiotic Resistance and Infections, waar Zeehondencentrum Pieterburen ook aan meewerkt. Het project is gericht op de bestrijding van levensgevaarlijke infecties die worden veroorzaakt door bijzonder resistente micro-organismen (BRMO) vanuit van het „1Health“- concept: de gezondheid van mens en dier is namelijk direct gerelateerd en wordt beïnvloed door het milieu.
Lees hier meer over het project. 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.