“Er is nog altijd ruimte voor verdere verbetering van protonentherapie”

, door Marjolein te Winkel
foto: Erik Gietema

Stefan Both is sinds 1 september 2017 hoogleraar klinische fysica in het UMCG. Hij is de eerste hoogleraar in Nederland met de leerstoel protonentherapie. Vandaag houdt hij zijn oratie. “Met mijn leerstoel wil ik de technologische ontwikkelingen en de klinische behoefte samenbrengen. Zo kunnen we de patiënten de beste zorg bieden.”

Het protonentherapiecentrum van het UMCG is het eerste centrum in Nederland waar patiënten met kanker sinds januari 2018 deze voor Nederland nieuwe bestralingsbehandeling krijgen.

Protonentherapie is vooral voor kinderen met kanker een geschikte manier van bestralen, omdat ze in de groei zijn en hun gezonde lichaamscellen hierdoor extra gevoelig zijn voor straling. “Maar ook volwassen patiënten hebben baat bij protonentherapie, vooral omdat die complicaties als gevolg van de bestraling kan voorkomen”, zegt Both.

Er zijn inmiddels ruim 100 patiënten behandeld in het protonentherapiecentrum. Dit zijn vooral patiënten met hoofd-halskanker en kinderen met kanker die in het Prinses Maxima Centrum worden behandeld en in Groningen protonentherapie krijgen. De komende jaren gaat het centrum geleidelijk aan meer patiënten behandelen door voor steeds meer kankersoorten protonentherapie te bieden. Uiteindelijk kan het centrum jaarlijks maximaal 600 patiënten behandelen.

Ruimte voor verbetering

Both, geboren in Roemenië, begon zijn carrière in de nucleaire geneeskunde, maar stapte al snel over naar de radiotherapie. In 1999 vertrok hij naar de Verenigde Staten waar hij zich verder ontwikkelde als klinisch fysicus. Hier zette hij zich in voor behandelprogramma’s binnen de radiotherapie en hield hij zich vanaf 2008 jarenlang bezig met wetenschappelijk onderzoek naar technische innovaties en de introductie van protonentherapie in het Roberts Proton Therapy Center, een van de grootste protonencentra wereldwijd.

Sinds de zomer van 2017 is hij als hoofd klinische fysica radiotherapie verbonden aan het UMCG. In het UMCG combineert hij klinisch werk, onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Hij beschouwt het als zijn belangrijkste drijfveer om samen met collega's de kankerzorg te bevorderen. “Ruim 70 jaar geleden werden de mogelijkheden protonentherapie voor het eerst ontdekt, en nog altijd benutten we de potentie van deze vorm van bestraling nog niet ten volle. Er is nog altijd ruimte voor verdere verbetering.”

Protonentherapie

Protonentherapie is een vorm van bestraling waarbij de dosis straling heel nauwkeurig kan worden toegediend aan een tumor, waardoor er minder straling komt in de omliggende gezonde weefsels. Both: “‘Gewone’ bestraling, met fotonen, doorkruisen de patiënt. Veel fotonen verlaten het tumorgebied zonder hun energie af te geven, dus zonder tumorweefsel te vernietigen.”

Protonen, kleine elektrisch geladen deeltjes, remmen af als ze eenmaal in het lichaam komen en geven hun energie af op de gewenste plek in de tumor. “Dit is het voordeel én de uitdaging van de protonstraal”, zegt Both. “Hij stopt, maar we moeten precies bepalen waar en daar kunnen we ons nog verder in verbeteren.”

Dat kan, denkt Both, met ‘pencil beam scanning’, een geautomatiseerde methode die in staat is om de dosis straling in 3D rond de tumor te ‘schilderen’ in één straal, waarbij gezond weefsel minimaal wordt aangetast. “Pencil Beam Scanning kan één van de belangrijkste technologieën worden om complicaties te voorkomen zonder concessies te doen aan de behandeling. Met mijn leerstoel wil ik de technologische ontwikkelingen en de klinische behoefte samenbrengen. Zo kunnen we de patiënten de beste zorg bieden.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.